خداحافظ پرده خوان شهر / علی اکبر قیومی

خداحافظ پرده خوان شهر / علی اکبر قیومی

ابرنیوز: “خداحافظ پرده خوان شهر” نوشته علی اکبر قیومی از همراهان سایت خبری ابرکوه را می خوانید.

چندی قبل با کمال تأسف و تأثر خبر درگذشت مرحوم مشهدی رضا معصومشاهی را دریافت کردم. مردی مؤمن و مهربان که همه از او به نیکی و صمیمیت یاد می کردند و سال ها میهمان مجالس مذهبی کوچک و بزرگ در ابرکوه بود. مشهدی رضا آخرین بازمانده از پرده خوانان قدیمی ابرکوه به حساب می آمد که در کسوت پرافتخار مداحی اهل بیت (صلوات الله علیهم اجمعین) و ذاکری اباعبدالله (ع)، الحان اصیل موسیقی در ابرکوه را با شیرینی و شیوایی، حفظ کرده و اجرا می نمود. رحمة الله علیه.

به عنوان یک ابرقویی علاقمند به تاریخ زیبای ایران زمین و دلبسته به دیرینه و پیشینه شهرمان، همواره از اینکه سنت ها، آداب و ابنیه فاخر شهرمان در معرض فراموشی، ویرانی، تهدید و تعدی است ناراحت و نگران بوده و تلاش دوستانی را که سعی در پاسداشت و نگاه داشت آنها داشته اند، ستوده ام. اطمینان دارم آیندگان بسیار بسیار بهتر و بیشتر از ما قدردان این میراث بزرگ بشری خواهند بود و مأموریت تاریخی امروز، تلاش برای ثبت و انتقال این دارایی های پرارزش به نسل فرداست.

باری، مرحوم معصومشاهی، انباره ای ارزشمند از دارایی های نامحسوس و ارزشمند فرهنگی به ویژه در حوزه موسیقی و پرده خوانی به حساب می آمد. آن مرحوم زاده و پرورده محله ای منسوب به دراویش در ابرکوه است. شایسته است که خرده فرهنگ باارزش پرده خوانی از منظر فرهنگی، تاریخی، تبارشناسی و انسان شناسی (Anthropology) مورد تحقیقاتی مفصل و عمیق قرار گیرد. دراویش ابرکوه همواره مردمی مؤمن، بی آزار، شیعه و محب مولا علی( ع )بوده و بخشی از فرهنگ غنی شیعی ابرکوه به حساب می آیند. برخی از آنان سال های زیادی را در سفر بوده بر اساس سنتی دیرین دنیاگردی و خوشه چینی می کرده اند. خوانین و بازرگانان متعلق به این جمعیت نبوده اند و مردمان این محله (بر خلاف دیگر محلات شهر) مزرعه ای به نام خود نداشته اند. این مسأله نشانگر بی تعلقی آنان به ثروت است .

به گفته متواتر برخی از معمرین، دراویش ابرکوه از حوالی کرمان بدین ناحیه آمده اند اما بنده از تاریخ و دلایل مهاجرت ایشان بی اطلاعم. محله تاریخی دروایش، در حاشیه دروازه میدان قرار گرفته است و مشتمل بر کوچه ای بلند و شبکه داخلی کوچکی است که از “سنگ کله پزی” تا خانه صولت امتداد یافته است. ادای این توضیح لازم است که تمامی محلات تاریخی ابرکوه بر روی بسترهای سنگی قرار دارند و از همین مناسبت در مثل های قدیمی گاه ابرکوه را “سرزمین سنگ” می خوانند که کنایه از سرسختی، پافشاری و قدرت مردمان است. سوی دیگر این محله نیز به مزار طاووس الحرمین می رسد. تصاویری از این مزار با عظمت در کتاب “آثار ایران” اثر معروف “آندره گدار”، ایران شناس بزرگ فرانسوی موجود است . این مقبره در دوره پهلوی اول، برای ساخت تأسیسات جدید شهری و مدرسه موسوم به “سیمی” (شهید عزیزی پناه کنونی) و خیابان کشی، به طور کامل ویران شده است.

نکته دیگر آنکه در میانه کوچه مذکور، حسینیه ای کوچک و بسیار زیبا قرار دارد که هنوز بر سیاق و سبک سنتی خود باقی مانده و از آثار ارزشمند تاریخی و کمتر دیده شده در ابرکوه محسوب می شود.

گفتنی دیگری در مورد این خرده فرهنگ تاریخی به سبک موسیقی و الحان ویژه آنان باز می گردد. این سنت موسیقی ریشه ای تاریخی در میان این جمعیت دارد و قاعدتاً هم متأثر از سنت عرفانی است و هم به دلیل دنیاگردی ایشان، تحت تأثیر موسیقی دیگر نواحی ایران نیز می باشد. پیشه این مردم که پرده خوانی، قصیده خوانی و مدح علی (ع )نیز بوده است، به صدایی دلکش و الحانی مناسب نیازمند بوده است. همین امر نیز از دلایل رواج موسیقی سنتی البته از نوع عرفانی و بدون ساز در میان مردم این محله بوده است.

مرحوم معصومشاهی به خوبی برخی از الحان اصیل این سنت موسیقایی را در مراسم مذهبی و روضه خوانی ها اجرا می کرد و چنانچه اشاره شد از تنها بازماندگان پرده خوانان قدیم ابرقو به حساب می آمد.

پرده

پرده خوانی نوعی از هنر نقالی است و بیشتر به روایت گوشه هایی از تاریخ اسلام و سرگذشت انبیای الهی و معجزات پیامبران برای عموم مردم می پردازد. ریشه های نقالی و قوالی در ایران به قبل از اسلام باز می گردد اما پرده خوانی مذهبی در عهد صفویه رشد یافته و در دوران قاجار به اوج خود می رسد. برخی از پرده های قدیمی، شاهکارهایی از نقاشی ایرانی و اصطلاحاً نقاشی “قهوه خانه ای” هستند که در هر گوشه ای از حسینیه ها و میادین و معابر نصب شده و برای زن و مرد از داستان های جذاب تاریخ دین می گفته اند. البته به طور طبیعی برخی از خرافات و یا داستان های بی اساس نیز ممکن است توسط برخی از افراد کم اطلاع از تاریخ و آموزه های دینی به کار گرفته شود اما به هر روی نقالی و پرده خوانی نمونه های بسیار کارآمدی از پرکردن اوقات فراغت به گونه ای مفید و سازنده به حساب می آید که هم سیمایی جذاب و هنرمندانه داشته است و هم کارکردی آموزشی و تعلیمی.

هنر “پرده خوانی” بر دو رکن “پرده” و “پرده” خوان استوار است. “پرده” در اصطلاح پارچه ای است از جنس “کرباس” یا “متقال” و به اندازه تقریبی ۵/۱ در ۳ متر که به طور معمول یک یا چند رخداد مصیبت بار خاندان پیامبر ص و به طور خاص وقایع عاشورا بر آن نقش شده است. صورت های منقوش بر پرده  ها عموماً به دو دسته “اولیا” و “اشقیا” تقسیم می شوند و رنگ چهره، فرم صورت و حتی ریخت حیوانات متعلق به هر گروه با هم متفاوت است.

پرده خوان کسی است که همراه با اشاره کردن به تصاویر پرده با چوب دستی مخصوصی به نام” مِطْرق” ، این تصویرها و ماجراهای مربوط به آنها را با صدایی رسا و آهنگین توضیح می دهد. اجرای پرده یا پرده خوانی، کاری فوق العاده مشکل است. این کار به حافظه ای خوب و قدرت بیانی قوی و محفوظاتی بسیار نیازمند است و پرده خوان های حرفه ای معمولاً در دوران کودکی (که انسان دارای حافظه قویتری است) چندین سال به دنبال شاگردی کردن برای تقویت سخنوری و حفظ اشعار و امثله لازم بوده اند. مرحوم معصومشاهی نقل می کرد که حدود پبج سال در “پای پرده” شاگردی کرده تا توانمندی های نسبی لازم برای پرده خوانی را از اساتید فن کسب کرده است.

امیدواریم خداوند روح آن مرحوم را میهمان مائده الهی و آسمانی مولا علی (ع) گرداند و به نسل کنونی توفیق پاسداری از سنت های زیبا و معنوی بومی و تاریخی و انتقال مواریث ارزشمند فرهنگ اسلامی – ایرانی به نسل های آینده را عنایت فرماید.

گفتگو با تنها پرده خوان ابرکوهی که به رحمت خدا پیوست

برای خواندن دیگر نوشته های این نویسنده به اینجا بروید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مطالب پیشنهادی :

درباره نویسنده

3637 مطلب نوشته است .

دیدگاه شما

تمام حقوق این سایت برای © 2020 اخبار شهرستان ابرکوه. محفوظ است.
بهینه سازی شده king2net