آیین های عزاداری؛ عماری برداری در ابرکوه/علی اکبر قیومی(۳نظر)

آیین های عزاداری؛ عماری برداری در ابرکوه/علی اکبر قیومی(۳نظر)

ابرنیوز:”آیین عماری برداری در ابرکوه” نوشته علی اکبر قیومی از همراهان سایت خبری ابرکوه را می خوانید.

“عماری” را در کتب لغت به کجاوه، هودج و محمل معنا نموده اند اما این کلمه در عزاداری عاشورایی ابرکوه، معنای اصطلاحی خاصی به خود گرفته و از اجزای اصلی هیأت عزاداری حسینی در روز عاشور و نیز در شمار آداب و آیین های ویژه عزاداری در این شهر کهن قرار می گیرد.

“عماری” فی نفسه نوعی تابوت بلند و برجسته است که در گذشته برای تشییع علما و بزرگان و محترمین مورد استفاده قرار می گرفته است. هم اکنون نیز در بسیاری از مناطق یزد و ابرکوه برای تشییع پیکر رهبران دینی از “عماری” استفاده می شود که نشان دهنده عظمت قدر و شأن متوفی و احترام و ارج مردم به ایشان است.

“عماری برداری” در روز عاشورا نوعی عزاداری استعاری یا نمادین (سمبلیک) محسوب می شود و به تشییع پیکر مطهر شهید مظلوم کربلا اشاره دارد. البته می دانیم بدن مطهر سیدالشهدا ع نه تنها تشییع و تدفین نگردید؛ بلکه پایکوب اسبان لشکر فاتح نیز قرار گرفت که خود از جمله مصائب بزرگ روز عاشوراست. بر این اساس قاعدتاً تشییع نمادین و با شکوه سالار شهیدان در روز عاشورا که در بسیاری از نقاط عالم تشیع به اشکال و انواع متفاوتی صورت می گیرد، نوعی مرهم و التیام بر این مصیبت بزرگ و جبران این هتک حرمت شنیع تاریخی است و همچنین ترجمان فریاد همیشگی شیعیان است که “یا لیتنا کنا معک”

باری، چنانچه اشاره شد “عماری برداری” نماد تشییع حسینی است که با اسامی و اشکالی گوناگون و متناسب با اقلیم و آداب هر منطقه در ایام عاشورا انجام می پذیرد. فی المثل در برخی از مناطق جنوبی ایران که محصول خرما به دست می آید (نظیر جهرم فارس) تابوت هایی زیبا از ساقه نخل ساخته می شود. آیین “نخل برداری” در مناطق گوناگون استان یزد نیز به همین معنا اشاره دارد. “نخل” ترکیب کامل و فاخری است از درخت خرمای عربی و سرو فارسی. سرو، درختی است ایرانی و در معماری، نساجی و هنر ایرانی از جایگاهی ارجمند برخوردار است.

باید دقت داشت که سنت “نخل برداری”، در ابرکوه نیز سابقه داشته و هنوز بقایای نخل کهن ابرکوه در تکیه محله بازار موجود است. به دلایلی که برای نگارنده نامعلوم است، سنت نخل برداری در ابرکوه چندان مورد اقبال و استقبال و تکثیر در قالب حسینیه ها و هیأت های محلات قرار نگرفته است.

نکته قابل ذکر دیگر اینکه آیین “عماری برداری” در روز عزای پیامبر اعظم (ص) و امام حسن مجتبی (ع )یعنی در بیست و هشتم ماه صفر نیز انجام می یافته و در سال های اخیر در سالروز شهادت امام صادق ع به نشانه احترام و با همان مضمون تشییع نمادین پیشوایان معصوم (علیهم السلام) برگزار می گردد.

در مورد آیین “عماری برداری” در ابرکوه که در روز عاشورا اجرا می گردد ظرائف و گفتنی های بسیاری وجود دارد و ارائه تصویری مکتوب از این سنت زیبا برای کسانی که در این آیین شرکت نداشته و فضای آن را حضوراً درک نکرده اند تقریباً غیر ممکن است. این نوع عزاداری با شتاب و هیجان سرعت همراه نیست بلکه آنچه در مورد این آیین بزرگ و برجسته می نماید وزن و وقار و شکوه آن است که حاصل ترکیب بسیار کاملی از مرثیه، موسیقی، آرایش سنی و صنفی عزاداران و قالب زیبا و فاخر “عماری” است.

نخستین نکته قابل توجه و تأمل هیأت وزین و زیبای “عماری” و صورت ظاهری فاخر آن است که در اوج تناسب، طراحی و ساخته می شود. زمانی که قالب زیبا و باشکوه “عماری” بر شانه های افرادی سالمند و با آهنگی آرام و توأم با وزن و وقار حمل می شود جلالت و عظمتی بی مانند می یابد.

دومین نکته گفتنی در این باب ترکیب سنی و صنفی مشایعت کنندگان “عماری” یا کسانی است که در پشت این نماد به عزاداری می پردازند. عزادارانی که “عماری” را مشایعت می کنند به طور معمول از علما، سادات، معمرین و محترمین محلات می باشند. غالب افراد حاضر در آیین”عماری برداری” در روز عاشورا پابرهنه هستند و به نشانه سوگواری قدری گل بر سر مالیده و یا اندکی کاه بر خود ریخته اند. روحانیون نیز مطابق آیینی دیرین “عمامه” از سر برمی دارند که خود علامت سوگواری و اندوه داری است. اندوه و ماتم از سیمای عزاداران این گروه می بارد و به این رسم دیرین جلوه ای خاص می بخشد.

%d8%b9%d9%85%d8%a7%d8%b1%db%8c

سومین نکته حائز اهمیت ملودی و موسیقی عزاداری در آیین “عماری برداری” است. آهنگ هایی که در این آیین اجرا می شود در عین سادگی و بی پیرایگی مثال زدنی، بسیار غمبار و حزن انگیز است. این ملودی ها که با اشعاری متناسب نیز عجین شده اند، نوعی آشفتگی و شوریدگی در داغ از دست دادن عزیزان را تداعی می کند. دیگر نکته قابل توجه در این باره آن است که همه نوحه های مخصوص به این بخش از هیأت، به صورت جمع خوانی و در حال حرکت اجرا می شود. علاوه بر آن مشایعت کنندگان “عماری” با برسرزدن (البته به صورتی آرام و مرتب) ضرباهنگ موسیقی را نگاه داشته و نوحه را جواب می دهند. برسرزدن، نشانگر اوج اندوه و عزاست و حاکی از نهایت ماتم عزادارن و مصیبت زدگان است.

و بالاخره چهارمین ویژگی منحصر به فرد “عماری برداری” درابرکوه به مراثی و اشعاری باز می گردد که در این بخش از هیأت مورد استفاده قرار می گیرد. این اشعار بسیار قدیمی است و کسی از شاعران و قدمت آنها اطلاع دقیقی در دست ندارد. از منظر ادبیات پارسی، نوحه هایی که در مشایعت عماری خوانده می شود بسیار وزین و فاخر هستند و به هیچ روی با برخی از اشعار بی ارج که در برخی از مراسم استفاده  می شود قابل مقایسه نیست.

اندکی پس از بر آمدن خورشید صبح عاشورا و قبل از حرکت هیأت عزاداری، “عماری” را پیرامون حسینیه محله می گردانند. در این مرحله نوحه “ظالما دور شو از حسینیم” خوانده می شود. این نوحه از هر حیث عالی و بلکه اعلاست. ترکیب موسیقی و مضمون و نحوه اجرا در این نوحه از هر جهت کامل و بی نقص است. رحمت خدا بر سرایندگان و ذاکران و باکیان بر آن باد.

ظالما دور شو از حسینم (جواب نوحه)

ای خدا بی برادر شدم من

ای خدا خاک بر سر شدم من

این گلو تاب خنجر ندارد

من بمیرم که مادر ندارد

این عزیز خدا و رسول است

این گلو بوسه گاه بتول است

ظالما بهر یحیای زارم

صبر و کن تا که تشتی بیارم

ای برادر برادر بردار

من که دیگر برادر ندارم

همزمان با آغاز طبل عزاداری و شروع حرکت هیأت، نوحه دوم که همان مرثیه معروف و مشهور “وای حسین کشته شد” است خوانده می شود. صورت کامل این نوحه مشتمل بر صد بند بوده و از حالتی روایی برخوردار است. این نوحه گفتار امام حسین ع و نصایح ایشان به خواهر بزرگوارشان حضرت زینب (س) در روز عاشوراست. بابت جمع آوری صورت کامل این نوحه ارزشمند و مملو از معنا باید از آقای حاج محمد عادل (فرزند حاج میرزا حسین) سپاسگزاری نمود که قسمت های پراکنده این اثر فاخر را از مرحوم آقا شیخ محمد ابراهیم کریمی، مرحوم حاج حسین آقا بصیری و پدر مرحوم بنده (علی آقا قیومی) گردآوری نموده و صورت سنتی و کامل آن را احیا نمودند. در زیر ابیاتی از این نوحه را ملاحظه می نمایید:

هر طرفی این سپاه              صف زده ای بی پناه

گاه زنندم به کین                        سنگ جفا بر جبین

گاه زنند بر سرم                          تیر و نی و خنجرم

هجر جوانان من                          داغ عزیزان من

قلب مرا خون نمود            پشت مرا خم نمود

در ره حق صابرم                         صابرم و شاکرم

و بالاخره سومین نوحه مخصوص به مشایعت کنندگان عماری، مرثیه حضرت اباالفضل (ع) است که ضرباهنگ باشکوه آن “شهید یا اباالفضل” است.

شهید یا ابالفضل (جواب نوحه)

غریب یا اباالفضل

برادرم اباالفضل

تاج سرم اباالفضل

آب آورم اباالفضل

ز جا خیز و برادر یاریم کن

چرا نخل قدت از پا فتاده

که داغت بر دل زینب نهاده

چرا زینب نگردد همچو مجنون

چو بیند گیسوانت غرقه در خون

چو دستم قابل دلدار گردید

ولی صد حیف زینب زار گردید

تو نور طور سینا بودی ای دست

ید بیضای موسی بودی ای دست

تو از من باوفاتر بودی ای دست

که خود قربان شه بنمودی ای دست

برخی از معمرین دو بیت آخر از شعر بالا را منسوب به آقاسید احمد از نوادگان مرحوم آقامیر عظیم دانسته اند که اهل فضل و علم بوده و کتابی به نام “هدایه الاحمدیه” نیز از ایشان برجای مانده است.

خلاصه سخن آنکه آیین “عماری برداری” یکی از رسوم کهن عزاداری عاشورایی در ابرکوه است که ترکیبی زیبا و فاخر از شعر، آهنگ و سیمای اندوه داری محسوب شده و از جهات گوناگون ادبی، موسیقایی و زیبایی شناسی می تواند مورد تحقیقاتی دقیق تر و عمیق تر قرار گیرد.

بر تمامی بانیان سنن صالحه عزاداری حسینی درود می فرستیم و از خداوند رحمان می خواهیم که ما را نیز در زمره آنان بدارد. ان شاء الله

 

سنت­های عزاداری در ابرکوه (۱)؛تغییر مسیر عزاداری عاشورا؛ آری یا خیر؟/علی اکبر قیومی

آیین های عاشورائیمان را دریابیم/علی اکبر قیومی

برای خواندن دیگر نوشته های این نویسنده به اینجا بروید.

مطالب پیشنهادی :

درباره نویسنده

3619 مطلب نوشته است .

  1. حسین می‌گه:

    سلام
    مطلب خوبی بود جای اینگونه مطالب و نوشتارها و پژوهشهای مربوطه خالیست. از نویسنده متشکرم

  2. عماد می‌گه:

    عالی بود جناب قیومی

  3. ع.ق می‌گه:

    بسیار عالی. سپاس جناب قیومی.شیوایی نگارش به زیبایی متن می افزاید.موفق باشید.

دیدگاه شما

تمام حقوق این سایت برای © 2017 اخبار شهرستان ابرکوه. محفوظ است.
بهینه سازی شده king2net