آیین های عزاداری در ابرکوه؛جوش زدن/اکبر اکرمی(۲نظر)

آیین های عزاداری در ابرکوه؛جوش زدن/اکبر اکرمی(۲نظر)

ابرنیوز:مطلب ارسالی از یکی از محققان ابرکوه در مورد یکی از آیین های عزاداری در ابرکوه را می خوانید.

عبارت “جوش زدن” در سراسر ایران از جمله شمال وجنوب هم این شیوه وجود دارد، در خرمشهر، آذربایجان، لاری ها مخصوصاً در حسینیه لاری های شیراز مراسم جوش زنی به راه  می اندازند  ودر ابرکوه نیز این رسم همچنان پابرجاست و روز بروز گسترش بیشتری پیدا می کند. مردها حلقه وار می ایستند و پای چپ را عقب می گذارند و پای راست را روی پای چپ می گردانند و سپس یک قدم به جلو می گذارند و به آهنگ نوحه می چرخند و برای شروع آن ابتدا چند نفر با صدای بلند  یا علی می گویند و آنگاه می گویند “حسن! حسین! شاه حسین! غریب حسین! وای حسین!” آنگاه سه یا چهار نفر اشعار را می خوانند و دیگران در حال چرخش جواب می دهند و این مراسم چند نوع دارد .در پایان هر نوحه برای رفع خستگی یک نفر خوش صدا چاووش می خواند. آنگاه وارد نوحۀ جدید می شوند.

نوحۀ اول : که با برگردان “مظلوم حسین، محروم حسین” شروع می شود. دیگران در جواب نوحه خوآن ها چرخش کنان همین مصرع را تکرار می کنند:

مظلوم حسین، محروم حسین

مظلوم حسین، محروم حسین

عریان حسین ، عطشان حسین

مظلوم حسین، محروم حسین

بی کس حسین ، بی سر حسین

مظلوم حسین، محروم حسین

چون شاه دین  پوشید کفن

مظلوم حسین، محروم حسین

گفتا به زینب این سخن

مظلوم حسین، محروم حسین

دارم  وصیت  با  تو من

مظلوم حسین، محروم حسین

از خیمه گه بیرون میا

مظلوم حسین، محروم حسین

از قتلگه گریان   میا

مظلوم حسین، محروم حسین

اطفال من ساکت نما

مظلوم حسین، محروم حسین

افغان نمی گویم مکن

مظلوم حسین، محروم حسین

تا می توانی گریه کن

مظلوم حسین، محروم حسین

چون شمر آید بر سرم

مظلوم حسین، محروم حسین

خنجر کشد بر حنجرم

مظلوم حسین، محروم حسین

این خولی بی دین و دون

مظلوم حسین، محروم حسین

رخت از تنم آرد برون

مظلوم حسین، محروم حسین

چون ساربان بی حیا

مظلوم حسین، محروم حسین

آید   میان  قتلگاه

مظلوم حسین، محروم حسین

گردد به دور کشته ها

مظلوم حسین، محروم حسین

دست از تنم سازد جدا

مظلوم حسین، محروم حسین

امشب جناب فاطمه

مظلوم حسین، محروم حسین

با اضطراب و واهمه

مظلوم حسین، محروم حسین

آید به دشت کربلا

مظلوم حسین، محروم حسین

گردد میان کشته ها

مظلوم حسین، محروم حسین

گوید حسین من چه شد

مظلوم حسین، محروم حسین

نور دو عین من چه شد

مظلوم حسین، محروم حسین

از ظلم کوفه کشته شد

مظلوم حسین، محروم حسین

      بعد از پایان این بند جوش زنان، از حرکت می ایستند ودرحالت ایستاده یک چاووش خوان شروع به خواندن اشعاری در رثای امام حسین(ع)می کند که معمولاً اشعار ی به شرح ذیل خوانده می شود:

تشنه آب فراتم ای اجل مهلت  بده

تا  بگیرم  در بغل  قبر  شهید کربلا

***

از آب هم  مضایقه  کردند   کوفیان

خوش د اشتند حرمت مهمان کربلا

***

بودند دیوودد همه سیراب و می مکید

خاتم  ز قحط آب سلیمان  کربلا

***

زان تشنگان هنوز به عیوق می رسد

فریاد  العطش  ز بیابان  کربلا[۱]

    بعد از استراحت کوتاهی جوش زنان دوباره به حرکت دوار خود ادامه می دهند وبا ترجیع” ای واویلا صد واویلا ” شروع به گردش می کنند.

ای واویلا صد واویلا

ای واویلا، صد واویلا

قتل الحسین به کربلا

ای واویلا، صد واویلا

قتل العطشان به نینوا

ای واویلا، صد واویلا

هر دم زینب به فغان می گفت

ای واویلا، صد واویلا

دُر این معنی به زبان می سفت

ای واویلا، صد واویلا

من زینب بی کس و حیرانم

ای واویلا، صد واویلا

سر حلقه ی جمع اسیرانم

ای واویلا، صد واویلا

من دختر حضرت زهرایم

ای واویلا، صد واویلا

اکنون به خرابه شده جایم

ای واویلا، صد واویلا

علی اصغر را به که بسپارم

ای واویلا، صد واویلا

لب او خشک است گل بی خارم

ای واویلا، صد واویلا

نه کسی دارم که دهد شیرش

ای واویلا، صد واویلا

نه نم آبی که کنم سیرش

ای واویلا، صد واویلا

این سر که به طشت طلا باشد

ای واویلا، صد واویلا

سر خامس آل عبا باشد

ای واویلا، صد واویلا

حیفت ناید که زنی چوبش

ای واویلا، صد واویلا

بر دندان و لب نیکویش

ای واویلا، صد واویلا

     بعد از این مجدداً چاووش خوان با ذکر اشعاری که ذکر شد نبض مجلس را به دست
می گیرد.

    نوحه بعدی جوش زنان با ترحیع بند”حسینم وا حسینم وا حسینم” شروع می شود.

حسینم وا حسینم وا حسینم

حسینم وا حسینم وا حسینم

غریبم وا حسینم وا حسینم

حسینم وا حسینم وا حسینم

شهیدم وا حسینم وا حسینم

حسینم وا حسینم وا حسینم

سر نعش حسین زینب به زاری

حسینم وا حسینم وا حسینم

چرا بر تن برادر سر نداری

حسینم وا حسینم وا حسینم

تو بودی وارث ملک سلیمان

حسینم وا حسینم وا حسینم

چرا انگشت و انگشتر نداری

حسینم وا حسینم وا حسینم

یقین دارم که در دل آرزویی

حسینم وا حسینم وا حسینم

به جز دامادی اکبر نداری

حسینم وا حسینم وا حسینم

بغل بگشا و زینب را به بر گیر

حسینم وا حسینم وا حسینم

چرا لطفی تو با خواهر نداری

حسینم وا حسینم وا حسینم

به کهنه پیرهن کردی قناعت

حسینم وا حسینم وا حسینم

چرا آن پیرهن بر تن نداری

حسینم وا حسینم وا حسینم

الها در رهت از سر گذشتم

حسینم وا حسینم وا حسینم

هم از اکبر هم از اصغر گذشتم

حسینم وا حسینم وا حسینم

هم از عون و هم از جعفر گذشتم

حسینم وا حسینم وا حسینم

هم از عباس نام آور گذشتم

حسینم وا حسینم وا حسینم

رضا گشتم که اکبر کشته گردد

حسینم وا حسینم وا حسینم

تن پاکش به خون آغشته گردد

حسینم وا حسینم وا حسینم

رضا گشتم که زینب خوارگردد

حسینم وا حسینم وا حسینم

اسیر کوچه و بازار گردد

حسینم وا حسینم وا حسینم

اسیر فرقه کفار گردد

حسینم وا حسینم وا حسینم

تنور گرم خولی میهمانم

حسینم وا حسینم وا حسینم

که بدهد روی خاکستر مکانم

حسینم وا حسینم وا حسینم

خوشا نعل سمند و جسم عریان

حسینم وا حسینم وا حسینم

خوشا لعل لب و چوب خزیران

حسینم وا حسینم وا حسینم

به زینب گفت آن سلطان بی یار

حسینم وا حسینم وا حسینم

که من رفتم خدا بادت نگهدار

حسینم وا حسینم وا حسینم

برو بر کودکانم مادری کن
{

حسینم وا حسینم وا حسینم

یتیمان مرا جمع آوری کن

حسینم وا حسینم وا حسینم

چو بینی اسب من بی صاحب آید

حسینم وا حسینم وا حسینم

به ناخن صورت خود را میازار

حسینم وا حسینم وا حسینم

ترکت الخلق طراً فی هواکا

حسینم وا حسینم وا حسینم

وایتیمت العیال لکی اراکا

حسینم وا حسینم وا حسینم

      هر نوحه ای که در این وزن باشد از آن درجوش زنی استفاده می شود.

نوحه مخصوص  جوش زنی روز عاشورا که با ترجیع بند ” وای حسین کشته شد” اجرا
می شود.

2

داد حسین کشته شد

وای حسین کشته شد

مرغک ژولیده پر

وای حسین کشته شد

کرد به یثرب گذر

وای حسین کشته شد

داد به صغری خبر

وای حسین کشته شد

ابربه فصل بهار

وای حسین کشته شد

در چمن و لاله زار

وای حسین کشته شد

گریه کنان زار زار

وای حسین کشته شد

هفت فلک نوحه گر

وای حسین کشته شد

تا فلک هفتمین

وای حسین کشته شد

گه رسول امین

وای حسین کشته شد

بین سماء و زمین

وای حسین کشته شد

گه علی مرتضی

وای حسین کشته شد

گه حسن مجتبی

وای حسین کشته شد

رو به حرم می روم

وای حسین کشته شد

خواهرم و یاورم

وای حسین کشته شد

زین الم و ماجرا

وای حسین کشته شد

ناله مکن خواهرا

وای حسین کشته شد

جد کبارم برفت

وای حسین کشته شد

باب فگارم برفت

وای حسین کشته شد

مهتر و بهتر بُدند

وای حسین کشته شد

جمله نکوتر بدند

وای حسین کشته شد

صبر کن ای دلفگار

وای حسین کشته شد

صبر نما اختیار

وای حسین کشته شد

زینب فرخنده نام

وای حسین کشته شد

چون بشنید از امام

وای حسین کشته شد

که بر سرا پرده رو

وای حسین کشته شد

جانب خیمه برو

وای حسین کشته شد

با دو صد آه و نوا

وای حسین کشته شد

رفت حرم قهقرا

وای حسین کشته شد

چون که به خیمه رسید

وای حسین کشته شد

دل به برش می تپید

وای حسین کشته شد

دید جهان تار شد

وای حسین کشته شد

لرزه پدیدار شد

وای حسین کشته شد

باد مخالف وزید

وای حسین کشته شد

زلزله آمد پدید

وای حسین کشته شد

صیحه اسب حسین

وای حسین کشته شد

در پس خیمه شنید

وای حسین کشته شد

ناله کنان ذوالجناح

وای حسین کشته شد

آمده از قتلگاه

وای حسین کشته شد

چون که میدان رسید

وای حسین کشته شد

آه چه گویم چه دید

وای حسین کشته شد

دید که شمر لعین

وای حسین کشته شد

بر بنشسته ز کین

وای حسین کشته شد

سینه آن شاه دین

وای حسین کشته شد

      صورت دیگری از اشعار مراسم جوش زنی با ترجیع بند”زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا” شروع می شود.

1

زینب زار کجا کوچه و بازار کجا

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

این دل سنگ من و این غم بسیار کجا

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

غل و زنجیر کجا، عابد بیمار کجا

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

من کجا، کوفه کجا، شمر ستمکار کجا

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

ای برادر تن تو روی زمین بی کفن است

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

سر تو بر سر نیزه نظرت سوی من است

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

گاه بر قاسم و آن نو گل باغ حسن است

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

گه به سوی علی اکبر گل پیرهن است

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

کربلا آمدم و داغ برادر دیدم

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

کور گردم تن صد پاره اکبر دیدم

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

تیر بر حنجر خشک علی اصغر دیدم

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

دیدنیها همه با دیدۀ خونبار کجا

زینب زار کجا، کوچه و بازار کجا

   شعرهایی که بر این وزن و آهنگ باشد می تواند در دنباله این اشعار خوانده شود مثلا این شعر همای شیرازی:ای غریبی که لب تشنه بریدند سرت

لاله سان سوخت زداغ علی اصغر جگرت

 تشنه لب هیچ مسلمان نکشد کافر را

تو چه کردی که لب تشنه بریدند سرت

…..


[۱] . اشعار از دوازده بند محتشم کاشانی می باشد که بصورت گزیده در مراسم عزاداری مورد استفاده قرار می گیرد.

مطالب پیشنهادی :

درباره نویسنده

3631 مطلب نوشته است .

  1. حسین کمالی می‌گه:

    سلام آقای اکرمی
    عالی بود اجرتون با امام حسین «ع»

  2. حسین کمالی می‌گه:

    سلام
    عالی بود اجرتون با امام حسین «ع»

دیدگاه شما

تمام حقوق این سایت برای © 2017 اخبار شهرستان ابرکوه. محفوظ است.
بهینه سازی شده king2net